Lorna schrijft

Dan worden kunst en leven een...

2012-01-20T05:30:00.000-08:00

Soms sla je een roman dicht en merk je bewust op dat je door het lezen rijker bent geworden. Je hebt een tijdlang meegeleefd met een aantal personages die door hun belevenissen of door de tijd waarin ze leefden jou als lezer iets hebben geleerd. Dat is absoluut het geval als je ‘Het grote zwijgen’ van Erik Menkveld tot je hebt genomen. Er ontstaat zelfs een verlangen om nog meer te weten te komen over de twee hoofdpersonen: de componisten Alphons Diepenbrock en Matthijs Vermeulen.

Alleen al vanwege de rijke historie en de poëtische taal die Menkveld bezigt om zijn verhaal te delen met de lezer is het dan ook meer dan terecht dat deze roman op de shortlist is geplaatst voor de Academica Debutantenprijs.

Menkveld sleept je namelijk mee - hij gebruikt daarvoor de tegenwoordige tijd - naar een tijd waarin de hoofdstad niet groter was dan de oppervlakte van wat we nu een plaats zouden noemen. Met een superieur gevoel voor detail en historische juistheid laat de lezer al heel snel in het Amsterdam van 100 jaar geleden rondlopen. Dat is ongelofelijk knap. ‘Elsa en hij hebben geboft dat ze hier een woning konden krijgen, vlak bij het Concertgebouw, in de stilte van de stadsrand, met een weids uitzicht over de polder vanuit zijn werkkamer.’

Er straalt een rust over de plekken die een rol spelen, die Menkveld door zijn stijl en de secure aandacht voor het kleine aantal personages weet waar te maken. Daarnaast ademt het verhaal de passie van muziek; Diepenbrock en Vermeulen leven voor het componeren en als lezer ga je daar snel in mee. Vanaf de eerste bladzijde is duidelijk dat Diepenbrock zich slechts laat afleiden door een aspect: zijn liefde voor de veel jongere vrouw Jo die ooit als leerlinge Latijn bij hem kwam om ‘mooie dingen te lezen’.

Zijn vrouw Elsa heeft dit in de gaten, maar is niet van plan om haar huwelijk te laten stranden. Zij richt zich op de opvoeding van de twee dochters Joanna en Thea en probeert vooral ook de carrière van haar man van de grond te krijgen. Zo nodigt zij Matthijs Vermeulen uit, die Diepenbrock enorm bewondert, zelf ook zou willen componeren, maar voorlopig alleen nog maar recensies mag schrijven over de uitgevoerde symfonieën in het Concertgebouw en het paleis voor Volksvlijt.

Op de achterflap staat: ‘Zo begint het verhaal van een turbulente vriendschap tussen een oudere meester en zijn leerling (…) een vriendschap die strandt in overspel, verraad en de banale en meedogenloze realiteit van de Eerste Wereldoorlog.’ Maar als het gaat over het beschrijven van die turbulentie, het overspel en het verraad blijft Menkveld in gebreken.

Aan het einde van de roman legt de schrijver een verantwoording af. Hij schrijft: ‘Wie zou willen nagaan waar en in hoeverre mijn romanwerkelijkheid afwijkt van de historische, voor zover die te achterhalen is, kan dit doen aan de hand van onder meer…’ En dan volgt een lange lijst met geraadpleegde literatuur. Menkveld lijkt de lezer uit te dagen: laat maar zien dat het niet waar is wat ik schrijf en daar legt hij zelf de vinger op de zere plek.

De schrijver lijkt zijn prioriteiten te hebben willen leggen bij de historische correctheid; alle details dienen te kloppen. Dat is zeer te waarderen, ware het niet dat deze non-fictie de spanning die fictie zo nodig heeft in de weg gaat zitten.

De overdaad aan historische feiten vertraagt soms de spanning van het verhaal. De verhouding tussen Vermeulen en Diepenbrocks vrouw wordt nauwelijks opgebouwd. De amoureuze betrekking wordt eerder verteld aan de hand van de plaatsen van hun rendez-vous en welke kleding ze dragen dan dat de spanning van het verbodene wordt opgeroepen. Zo snel als de relatie begint, zo rap is hij ook weer afgelopen.

Menkveld lijkt zich te veel te hebben ingespannen om het juiste verhaal te vertellen, misschien uit respect voor deze voor Nederland zulke belangrijke componisten. Maar voor een roman dien je een spanning op gang te brengen en ervoor te zorgen dat de lezer die voortdurend blijft voelen. Daarvoor had de schrijver de werkelijkheid veel vaker los mogen laten en zijn fantasie meer hebben mogen laten spreken.

Citaten:

‘De luchters gloeien elektrisch op, daar zijn de draperieën, de gispgodinnen, de operetteloges, het sleetse pluche vol opgedoft premièrepubliek. Het klappen barst los.’

‘En hij was ervan overtuigd dat elke kunstenaar – hoe geniaal ook – op een zeker moment door zijn tijd wordt ingehaald, omdat hij teveel wortelt in de ervaringen van zijn jeugd om onbevangen te kunnen blijven. Daarom was het volgens hem onontbeerlijk voor de muziek dat elke oudere generatie grootmoedig plaatsmaakt voor de jongere – een jongere generatie die de veranderde tijdsomstandigheden met frisse, open blik tegemoet kan treden, zodat die generatie op zijn beurt de muziek weer een stap verder kan helpen, muziek kan maken die in de nieuwe tijd nodig is.’

‘Petrus begrijpt niet wat er loos is en richt zijn blik weer op de zwetende Mengelberg voor het orkest. ‘Stierenvechtersdirigeren’ noemt Debussy dit ergens in een van zijn kritieken.’

Lachend naar adem happen.

2011-12-10T04:53:00.000-08:00

In Brooklynpark, gelegen in New York, slaat de elfjarige Zachary met een stok tegen het hoofd van de even oude Ethan. Gevolg: twee tanden eruit en een dikke lip. De ouders van beide jongens, Penelope en Michael (Jodie Foster en John C. Reilly) en Alan en Nancy (Kate Winslet en Christopher Waltz) komen bij elkaar om de zaak bij te leggen.

De hele film speelt zich af in een appartement in New York, de stad waar de Verenigde Naties zijn gehuisvest, de stad waar zoveel verschillende nationaliteiten al eeuwen in vrede met elkaar samenleven. Als de hele wereld daar bijeenkomt om resoluties te bedenken die verder bloedvergieten zullen tegengaan, dan moeten deze verstandige ouders dit dispuut ook zonder een noemenswaardig conflict af kunnen handelen. Ze willen toch een voorbeeld zijn voor hun eigen zonen?

De filmliefhebber wordt met “Carnage” op zijn wenken bediend. Een uur en twintig minuten krijgt hij de kans om aanwezig te zijn bij het weergaloze spel van vier topacteurs. Begint het allemaal nog heel beschaafd, na iedere seconde wordt de menselijke beschaving flinter voor flinter afgepeld.

Het zijn niet alleen de woorden die irriteren (“Verminkt! Mijn zoon heeft uw zoon niet verminkt!”), ook gezichtsuitdrukkingen hebben een grote impact. Een klein gebaar, een sleetse blik zet de hele boel op scherp. De twee gezinnen komen lijnrecht tegenover elkaar te staan; maar gaandeweg wordt de verbale knokpartij ook een mannen-vrouwending of een oorlog tussen twee echtelieden.

De hele film speelt zich af op de vierkante meters van een huiskamer, een gang, een keuken en een badkamer, en toch is er teveel om naar te kijken. De vier acteurs kunnen elkaar niet ontlopen, een claustrofobische ervaring.

Polanski is erin geslaagd om vier acteurs bij elkaar te brengen die in zes weken tijd hun spel tot grote hoogte hebben gebracht. Daarbij sleurt de regisseur de toeschouwer ook dat appartement binnen en geeft hem geen enkele kans om te ontsnappen. Als je dan na anderhalf uur ademhappen met een grote lach de filmzaal uitloopt, dan mag je van een topprestatie spreken.

Onweerstaanbaar straatschoffie

2011-11-25T07:15:00.000-08:00

Billy Casper, de hoofdpersoon in de Engelse cultclassic ‘Kes’ uit 1969 van regisseur Ken Loach, is een straatschoffie. Vroeg in de ochtend brengt hij kranten rond en pikt melk en eieren van de melkboer. Voor de politie is hij geen onbekende. Op school kan hij niet stilzitten en maakt hij de leraren gek met zijn dromerige gedrag en zijn grote bek. Al in de eerste scene word je smoorverliefd op deze vijftienjarige knul, gespeeld door David Bradley, die gewoon in Barnsley op school zat en dankzij deze film later acteur is geworden.

Barnsley, de inwoners spelen ook hun eigen hoofdrol, is een mijnwerkersstadje in Yorkshire; om de mijn heen liggen de arbeidershuisjes. De hemel is er grijs; de zon lijkt er nooit te schijnen. Buiten het dorp is het groen. Veel bossen, Engelse moors en uitgestrekte weilanden. Maar veertig jaar geleden bestond er nog geen gedoe met filters om de omgeving zo mooi mogelijk uit te laten komen. De regisseur heeft er zelfs voor gekozen om niet te draaien als de zon scheen. Een grijsgroene waas geeft het verhaal zijn authenticiteit.

Billy groeit op bij zijn moeder en een oudere broer die in de mijn werkt. Als de broer ’s nachts dronken thuiskomt, of ’s morgens vroeg opstaat, kan hij het niet laten om al zijn frustraties op Billy af te reageren. In de hele film wordt sowieso veel gebullebakt en uitgekafferd. Iedere volwassene heeft wel iets op Billy aan te merken; een normale manier van omgaan en Billy is er net zo bedreven in als zijn onderwijzers, zijn voetbalcoach en de winkelier voor wie hij de kranten rondbrengt.

Maar na een eerste paar keer ‘oh, wat erg’, begin je in het gescheld en gefoeter een vorm van liefde te ontdekken, met Billy als de koning van het leugentje om bestwil.

Na school rent hij met z’n slungelige jongenslijf door de velden en ontdekt hij bij een verlaten klooster een valkennest. Een dag later pikt hij een boek en leest daarin hoe hij een valk kan africhten. De liefde voor de vogel, de vrijheid die het teweegbrengt, is prachtig in beeld gebracht. Geen super HD kwaliteit; alleen de trouwe ogen van de roofvogel zijn scherp in beeld, de rest wordt aan de verbeelding van de toeschouwer overgelaten.

De film brengt je terug naar een jeugd waarin voor een kind buitenspelen de enige vorm was voor vertier. Tegenwoordig zijn de mijnen in Barnsley gesloten, Billy zou vast aan jeugdzorg zijn toevertrouwd. Hij zou de kans krijgen om zich te ontwikkelen en zou hoogstwaarschijnlijk niet meer worden geslagen. De vraag roept zich op of Billy dan zoveel gelukkiger zou zijn geweest.

Hors Satan

2011-11-04T11:06:00.000-07:00

Voor een publiek dat het prettig vindt om uitgedaagd te worden

Het waait in het Noord-Franse duinlandschap. Het geluid van de wind, de briesende klanken vormen een personage op zich, een personage dat binnendringt in je gehoor. Een man loopt door het woeste landschap, hij zakt door zijn knieën en bidt. Dan loopt hij verder. Wie is hij? Geruis van bladeren.

Iedere ochtend klopt hij op een deur. Een jonge vrouw doet open en geeft hem twee boterhammen, soms neemt ze zijn was aan of overhandigt hem de schone was. De vrouw lijkt naar hem te verlangen, vraagt of hij haar wil kussen. Hij prefereert een kameraadschap, met haar kan hij door de natuur struinen. Duinen, bossen, uitgestrekte open vlaktes, maar ook struikgewas waar hij zich kan verstoppen, moeras en vennen. Hors Satan trekt je op een dwingende wijze de natuur in. De film plaatst de kijker in stille beelden, stillevens van de natuur.

Samen bidden

De man en de jonge vrouw knielen, ze bidden samen. Zonnestralen schijnen over een weilandachtig gebied. De vrouw legt een hand op zijn schouder. Haar gezicht vult het beeld. De strakblauwe lucht, een witte duinpan houdt haar staande. Over de compositie is nagedacht.

De contouren van haar lippen vallen op, een Aziatische blik, een punkachtig kapsel, een strakke kaaklijn. Haar gezicht heeft een zekere asymmetrie; ze zou op een foto van Erwin Olaf niet misstaan.

Irritatie

Algauw valt er een eerste dode. Langzaam wordt duidelijk waarom deze man moest sterven. Als kijker moet je daar moeite voor doen. Dat irriteert. Daarover zegt de regisseur Bruno Dumont in een interview (Contact film): “Als een film alles toont, alles uitlegt, alle ins en outs beschrijft, raakt hij zijn vaart kwijt en wordt hij aanzienlijk zwaarder.”

Weer vult het gezicht van de jonge vrouw het beeld. Als kijker zoek je naar een uitdrukking, maar die is er niet of nauwelijks. Het wordt je niet gegund om voor iemand ook maar enig sympathie op te brengen. “Ik heb vertrouwen in de retrospectieve vermogens van de toeschouwers,” is het antwoord van Dumont.

Gefrustreerd

Soms wordt het blazen van de wind naar de achtergrond verdreven en hoor je het ademen van een van de hoofdpersonages. Een andere man wordt heftig in elkaar geslagen. Waarom?

Je zou de zaal uit willen lopen. Boos en gefrustreerd, omdat de film je in de steek laat. Er zijn te weinig aanknopingspunten, er is geen muziek die je op sleeptouw neemt, nauwelijks een dialoog waar je wijs uit wordt. Geen personage waar je je mee kunt identificeren. Is de man het kwaad, of is de jonge vrouw de aanstichtster van alle gebeurtenissen?

Blijf

Blijf toch maar zitten. Een dag later blijkt de film meer op te roepen dan je had gedacht. “Ik ben absoluut geen filmmaker met een boodschap,” zegt Dumont. “Bij mij gaat het om het gevoel, het gevoel dat landschappen, fysieke personages en geluiden oproepen.”

Met losse eindjes gedachten aan elkaar knopen

2011-10-07T00:59:00.000-07:00

In de tweede lezing over schrijven, gebundeld in‘Aanvallend spel’ schrijft Thomas Roosenboom dat het literaire personage eenstrevend personage is. Op pagina 33 staat: ‘In een goede roman veroorzaakt hetstreven van de hoofdpersoon altijd een strijd, speelt zich een wedstrijd af, endaarom kost het geen enkele moeite zo’n boek uit te lezen.’

Deel 1 van Mathijsens debuut heeft als titel: ‘WaarinCarmen Chris voor het eerst ziet.’ Het is de eerste zin die de lezer leest, enwaar een belofte in schuilt. Die belofte wordt echter pas ingelost op pagina71. Dat is niet zo heel erg, want een geoefende lezer kan dat verlangen bestuitstellen, maar dan hoopt hij dat die eerste 70 pagina’s opbouwen naar die eneontmoeting.

Dat gebeurt niet; die eerste 70 pagina’s zijn korteverhaaltjes waarin Carmen, met nadruk op haar, de hoofdrol speelt. De verhalengaan alle kanten op; wat wil Carmen nou eigenlijk? Waar streeft zij alspersonage naar? Wat is haar relatie met Emil en wanneer duikt die Chris noueens op?

Als deze, wat narcistische, Carmen dan eindelijk haarChris ontmoet, vindt er een omslag plaats. De roman krijgt vleugels, eenemotionele vaart. Er is inderdaad sprake van een streven bij de hoofdpersoon ende strijd van Carmen om deze Chris voor altijd aan zich te binden is zeervoelbaar. Mathijsen sleurt de lezer het verhaal in en laat hem voelen hoeCarmen zich vastklampt aan deze Chris. Het verhaal is soepel geschreven, fris,soms onvolwassen, maar tegelijkertijd spannend en ook… vol belofte.

Op pagina 193 vertelt Chris dat hij niet meer verliefdis op Carmen. De reden waarom wordt in het midden gelaten. Er is ook geensprake van een spannende opbouw naar dit belangrijke moment.

Carmen stort in en samen met haar de roman. Eenteleurstelling voor de lezer, die er net zo goed in zat. Vriend Emil(geïntroduceerd in het begin) duikt weer vaker op, maar de spanning die datteweeg brengt, wordt slechts aangestipt, niet verder uitgewerkt. Een gemistekans.

Op 18 januari j.l. was Alma Mathijsen te gast bij ‘Dewereld draait door’. Ze zat daar aan tafel in de rol van groot bewonderaar vanRemco Campert. In zijn bijzijn vertelde ze dat ze regelmatig bladerde in eenvan zijn boeken: ‘wat kon deze man mooie zinnen schrijven’.

Alma Mathijsen kan dat ook. Op pagina 110 schrijft ze:‘Chris haalt zijn hand van de knop die uitsteekt. Mijn jurkje sla ik vlak.Marmer is er in overvloed, niet alleen op de grond. Traag trekt het aan onsvoorbij.’

Het is terecht dat Mathijsens uitgever haarintroduceerde bij ‘De wereld draait door’. Deze jonge vrouw heeftschrijftalent, is eigenwijs en leergierig. Het zou mooi zijn als Remco Camperthaar zou willen begeleiden in de opbouw van een verhaal, haar ongebreideldefantasie wat in banen zou leiden. Mooie zinnen schrijven kan ze al.

De man in de sneeuw

2011-07-04T04:13:00.000-07:00

Aan de voet van een berg, hartje winter, ligt een man uitgestrekt in de sneeuw. Zijn zwarte kleren steken scherp af tegen de witte vlakte. Zijn linkerarm ligt uitgestrekt naast zijn lichaam. Zijn mond is een brede streep, alsof hij toch nog iets wilde zeggen. Een hoed is van zijn hoofd gewaaid.

Van een afstand kijken twee mannen zwijgend toe. Zij dragen dezelfde hoed als die van de man in de sneeuw.

De lange man steekt zijn handen in zijn zakken en schraapt zijn keel. ‘Eindelijk, gevonden.’

Mertens, hij is een kop kleiner, leunt tegen een hek. ‘Hoe lang geleden?’

‘Dat hij van huis wegging, bedoel je?’

‘Dat klinkt alsof hij huis en haard wilde verlaten.’

De lange man zucht. ‘Hij wilde nog even langlaufen.’

‘Zijn vrouw zou het huisje inruimen, toch?’ vraagt Mertens.

De lange man schudt zijn hoofd. ‘Niet zijn vrouw, Pauline.’

Mertens trekt zijn wenkbrauwen hoog op. ‘Pauline?’

‘Terwijl zij het huisje in orde bracht, ging hij de loipes inspecteren.’

‘Waar was Madelaine dan?’

‘Gewoon thuis,’ zegt de lange man.

Dansend op de wind komt de afgewaaide hoed hun kant op, voor hun voeten komt hij tot stilstand.

Mertens raapt de hoed op. ‘Tja, wat zal ik daar van zeggen.’

De lange man grijnst. ‘Het is zijn dood geworden.’

Mertens tikt de sneeuwvlokken van de rand van de hoed. Zijn uitademing mengt zich met een ademwolk. ‘Over de doden niets dan goeds, zeggen ze altijd.’

‘Ben je soms jaloers?’ vraagt de lange man.

‘Waarop?’

‘Dat hij in zijn eentje ging langlaufen.’

‘En uitgleed.’

‘In een ravijn.’

Mertens schudt zijn hoofd. ‘Het is zo ongelofelijk hard.’

‘Vooral koud,’ zegt de lange man.

Er valt een stilte.

In de verte klinken voetstappen; de sneeuw jankt.

De mannen kijken om.

Een vrouw komt dichterbij. ‘Bij mij was dit nooit gebeurd,’ zegt ze.

‘Nog gecondoleerd,’ zegt Mertens.

De vrouw steekt haar hand uit.

De lange man drukt zijn lippen op haar vingers.

De vrouw kijkt naar de man in de sneeuw. ‘Hier heb ik een jaar lang op moeten wachten.’

‘Er zijn ergere plekken om te overlijden,’ zegt de lange man.

‘Hij is meegesleurd door het water,’ zegt ze. ‘Daarna is het drie dagen gaan sneeuwen.’ Er blinkt een druppel in haar wimper. ‘Pauline durfde mij niet te bellen.’

De twee mannen zwijgen.

‘Kilometers verderop heeft de politie hem gevonden.’

‘Toch niet in die kleren?’ vraagt Mertens.

‘Die heb ik hem vanmorgen aangetrokken,’ zegt ze.

‘Waarom, als ik vragen mag?’

Ze knippert met haar ogen. ‘Al die maanden dacht ik aan zijn laatste woorden. Hij zoende me en zei: ‘Wil jij mijn goede pak ophalen bij de stomerij? Die wil ik aan als je me op komt halen.’

Je blijft

2011-06-19T10:44:00.000-07:00

Dora Eweg, de hoofdpersoon in Anna Drijvers romandebuut ‘Je blijft’, is 25 jaar en heeft zojuist haar studie Nederlands afgerond. Sinds het begin van haar studie maakt ze deel uit van een groep vrienden die elkaar regelmatig ontmoet bij een beeld van Picasso in het Vondelpark. Een van hen is Daaf op wie ze verliefd wordt.

Al haar vrienden zijn op zoek naar een baan en nemen daarmee afscheid van hun studietijd. ‘We wilden allemaal schrijven, of lezen, maar wisten niet precies waar we moesten beginnen of wat we wilden.’

Deze zin is kenmerkend voor het hele boek, want soms lijkt Drijver ook niet precies te weten waar ze moet beginnen of wat ze met haar verhaal wil. Zo is de roman bij vlagen een roman voor volwassenen, dan weer young adult, maar soms heeft het ook de stijl van een heus kinderboek.

Doordat Drijver veelvuldig gebruik maakt van verkleinwoorden komt Dora nogal kinderachtig over. Zo draagt iemand ‘een gebloemd tweedehands jurkje met spaghettibandjes en blauwe laarsjes’ en spreekt Dora haar moeder aan met ‘mama’.

Dora’s eerste baantje is bij een veelgelezen jonge meidenblad. Daar moet ze de ingezonden brieven overschrijven en de spel- en typefouten eruit halen. Ze houdt het er niet lang vol. Vervolgens laat ze zich samen met Daaf inhuren om bij begrafenissen gedichten voor te lezen.

Deze hoofdstukken worden afgewisseld met korte scènes over de achtjarige ‘Doors’ en de relatie met haar vader, die op jonge leeftijd komt te overlijden. Drijver overtuigt in de herinneringen van Dora en haar vader. Ze zijn ingetogen en tonen de band met haar vader die haar Doors noemt (de allerbeste band ooit). ‘Zijn mond had bewogen en met zijn adem kwamen klanken mee, maar ik begreep niet wat hij zei. Ik knikte toch.’

Ook de verliefdheid op Daaf komt goed uit de verf, hoewel Door eerder wordt neerzet als een verliefd pubermeisje dan als een jongvolwassen vrouw. ‘Ik had met Daaf gezoend (…) Hij heette natuurlijk David, maar dat waren we allemaal alweer vergeten, hij heette voor iedereen gewoon Daaf. Wat gek! Met hem. Met hem?’

In haar relatie met Daaf en als voorlezer bij begrafenissen wordt ze geconfronteerd met de dood van haar vader. Maar als een achtjarige blijft ze alle emoties wegstoppen. Ook de relatie met Daaf weet haar niet open te breken; even later verdwijnt hij ook plotsklaps van het toneel.

Is Dora in haar ontwikkeling gestopt toen haar vader is overleden? Een prachtig uitgangspunt voor een roman waarin de lezer de mogelijkheid krijgt om Dora te volgen, maar daar laat Drijver een kans liggen. In plaats van dat ze de lezer meeneemt in de innerlijke gedachten van Dora, laat ze Dora voortdurend vluchten als de grond onder haar voeten te heet wordt. Daardoor vindt er weinig ontwikkeling plaats in deze jonge vrouw.

Ook als Daaf komt te overlijden, vlucht Dora naar een zorgboerderij waar ze de gehandicapte Timo leert kennen. Door al die korte scènes, en een vriendenkring waar alleen oppervlakkig met elkaar wordt gebabbeld, krijgt Dora niet de kans om te laten zien wie ze werkelijk is. Dat is jammer voor Dora, maar zeker voor de lezer, want die had haar zo graag veel beter willen leren kennen.

De vrijwilligster

2011-05-20T03:35:00.000-07:00

‘De roman is een intieme vorm, het verhaal speelt zich af tussen individuen,’ zei Ian McEwan onlangs op de Nederlandse televisie. ‘Het onderwerp kan wringen met het mondiale probleem dat erachter ligt.’

Hij zei dit over zijn roman Solar, maar het zou ook op kunnen gaan voor Antje Vissers debuut ‘De vrijwilligster’.

Hoewel de omslag en de titel niet echt uitnodigend zijn, is de taal van Visser dat wel! Het is Visser gelukt om de lezer een ontroerend en bij vlagen spannend verhaal in te trekken. Ze schrijft dwingend. Vanaf de eerste pagina’s raak je betrokken bij de vriendschap tussen Nuray, een jonge Turkse importbruid, en de Nederlandse sociologiestudente Willemijn, die als vrijwilligster Nuray Nederlands gaat leren spreken.

Visser is in staat om in een meeslepende stijl de culturele verschillen tussen Nuray en Willemijn subtiel bloot te leggen. ‘Als ik uit de tram stapte en me langs de flatgebouwen haastte, passeerde ik mannen in witte jurken en donkerharige jongetjes die verveeld tegen een bal trapten. Tijdens de colleges spraken we over postmodernisme, multiculturalisme en fundamentalisme; hier hing een vrouw de was uit het raam.’

Ook staan er prachtige dialogen waarin Visser de Nederlandse taal voor zich laat spreken. Naarmate het boek vordert begint ook Nuray steeds beter Nederlands te spreken.

‘Dus je vader heeft je eigenlijk gedwongen om met hem te trouwen?’ vroeg ik.

‘Dwongen?’

‘Je vader zei: je moet trouwen.’

‘Ja. Ik móet trouwen… En wij hebben getrouwd. Islamitisch bruiloft, pfff… Wilmijn, hele dag, ik heb gehuild. Echt waar.’

Visser zet Nuray zeer geloofwaardig neer en ontroert in de betrokkenheid die de Nederlandse Willemijn ten toon spreidt. Dit lukt echter niet bij Mustafa, Nuray’s man. Mustafa wordt neergezet als een typetje, hij is lomp, lelijk, dik en houdt het bij iedere werkgever maar een paar maanden uit. Deze typering begint op een gegeven moment te irriteren, voornamelijk in Mustafa’s taalgebruik. ‘Ja, ik echt dom geweesjt, (…) Exam is thio… theorie, sjnap je? Vier keer al niet gesjlaagd. Isj niet normaal, toch?’

De spanningen tussen Mustafa, Nuray en Willemijn lopen langzaam op. Daarbij is de rechtbankscène uitermate spannend. Knap hoe Visser de lezer meesleept in Willemijns steeds grotere inmenging in de persoonlijke problematiek van Nurays verblijfsvergunning, woonruimte en zwangerschap. Daarom is het niet geloofwaardig dat Willemijn aan het einde Nurays verjaardag en zelfs haar bruiloft vergeet.

En daarin ligt de grootste kritiek op deze roman. Zo goed als we Willemijn leren kennen in haar relatie met Nuray, zo slecht zien wij haar in relatie met haar ouders, vriendin Emma en verkering Maarten. Willemijns directe omgeving lijkt er weinig toe te doen, is slechts een decor voor haar zwijgen. Een gemiste kans om Willemijn nóg veel beter te leren kennen.

Toch boeit dit boek van begin tot eind en dat is knap voor een debutant. Zoals McEwan met ‘Solar’ een inkijk biedt in de klimaatswetenschap, zo geeft Visser in ‘De vrijwilligster’ zicht op de problemen die kunnen ontstaan bij de inburgering van een nieuwe landgenoot en vooral: hoe wij daarop reageren.

Dansen op asfalt

2011-04-03T10:42:00.000-07:00

[Dit is een recensie, geschreven voor www.literairedebuten.nl]

Dansen op asfalt gaat over drie hoofdpersonages: Giselle, Gideon en Ruben, die later een driehoeksverhouding zullen krijgen. We volgen de drie levens in vijf bedrijven, vanaf 1973 tot aan 1989; de neergang van de Berlijnse muur. Als Giselle op negentienjarige haar verslaafde moeder ontvlucht, raakt zij snel daarna zwanger. Alexis, haar zoon, verdrinkt op vierjarige leeftijd als hij achter in de auto zit bij de onder invloed zijnde moeder van Giselle.

De vader van Misja pleegt zelfmoord voor zijn ogen. Misja begint pas weer met praten als hij jaren later de naam Gideon aanneemt.

Rubens vader is een van de leerkrachten die gegijzeld wordt in de school in Bovensmilde. Terwijl de treinkapers bij de Punt worden bevrijd, zit Ruben voor de (verboden) televisie te wachten of zijn vader ook die dag wordt vrij gelaten. Op twaalfjarige leeftijd ontvlucht ook hij de druk van zijn strenggereformeerde ouders.

Drie heftige verhalen, maar daar laat Prinsen Geerligs het niet bij. Tussen deze drie verhaallijnen schiet de schrijfster als een bliksemschicht van continent naar continent, van politieke brandhaard naar politieke brandhaard; naar plekken op de wereld waar gedanst wordt. Dat dansen staat voor het leven, maar ook voor het op de vlucht zijn voor de dood. “De dood bevindt zich altijd achter je, zeggen de Sioux-indianen van Zuid Dakota. Als hij op je schouder tikt, krijg je nog tijd voor één dans.”

Een groot scala aan beroemde mensen passeert de revue: David Bowie, Dennis Wilson, Marilyn Monroe, John Lennon, Charles Manson, Che Guevara, Noerejev, Andy Warhol; mensen met een masker die rebelleren tegen de gehoorzaamheid. “We acteerden een naar voren geschoven beeld van onszelf, geholpen door het dagmenu van alcohol, hasj, wiet, lsd, quaaludes, en meer en meer speed en cocaïne (…) We werden Ziggy Stardust met z’n allen.”

Prinsen Geerligs vraagt erg veel van de lezer, doordat zij al deze personages laat opdraven tussen de al zo pittige ervaringen van de drie hoofdpersonen. Terwijl de lezer nog bij moet komen van een dodelijke val van een trap, staat hij een paar regels verder al tussen de lijken op het plein van de Hemelse vrede in China.

Als het Prinsen Geerligs bedoeling is om de lezer mee te nemen op een hallucinerende trip van een tijd waarvan de idealen nooit in vervulling zijn gegaan, dan is zij daar zeker in geslaagd. Het gevolg daarvan is wel dat de ontwikkeling van Ruben, Gideon en Giselle ondergeschikt raakt aan de verhalen uit diezelfde tijdgeest. De schrijfster raast soms door hun levens heen.

Het lijkt erop dat de schrijfster zelf ook heeft willen blijven dansen om niet van de wereld af te tuimelen. De lezer neemt ze daarbij op sleeptouw mee. Naarmate het verhaal vordert en de drie hoofdpersonen elkaar steeds beter leren kennen, neemt de verslaving om door te lezen toe. Voorbij de helft trekken Gideon, Ruben en Giselle het verhaal naar zich toe; even later dendert aids hun leven binnen.

Het vijfde bedrijf, waarin Rudolf Noerejev een belangrijke rol speelt, maakt veel goed. “Alles klinkt samen. Alles danst.”

Eric Cantona

2011-03-01T01:25:00.000-08:00

Eric Cantona was ooit sterspeler van Manchester United. Wereldberoemd werd hij vanwege zijn kung fu kick aan een voetbalsupporter van Chrystal Palace. Jammer genoeg bestond er nog geen Youtube.

Jaren later kreeg hij weer zin om een doodschop uit te delen; nu aan de financiële wereld. Met deze actie wilde hij bereiken dat alle banken wereldwijd lamgelegd zouden worden. Op die manier zou er een wereldwijde revolutie worden ontketend. “De banken zijn verantwoordelijk voor alle financiële problemen in de wereld,” zei Cantona in Le Presse Océandus.

Dus deed hij een Pieter Lakemanimitatie, maar zoals het een echte topsporter betaamt, wel met een overtreffende trap. Cantona had zin om weer wereldwijd op televisie verschijnen, sociale media zouden plat gaan. 7 december 2010: Cantonaday!

De financiële wereld schudde op zijn grondvesten. Zou als eerste een Franse bank omvallen? Zou die de Europese banken in zijn ondergang meesleuren? Wie zou volgen? Een immens grotere financiële crisis was in aantocht. De euro zou in de geschiedenisboeken een luttele paragraaf bevatten.

Bij het koffieapparaat keken de bankmedewerkers elkaar vol afschuw aan; net zoals die dag na Cantona’s doodschop. Alleen nu twitterde en facebookte de wereld mee.

Op de ochtend van 7 december trok iedere bankdirecteur zijn mooiste pak aan. Voor de spiegel oefende hij vast zijn speech waarmee hij later op de dag de klanten aan zich zou binden. “Mesdames et monsieurs, je vous en prie!”

Om negen uur gingen de banken open; de klantenservice zat klaar. Er gebeurde niets. Terwijl alle Fransen, wachtend op de ineenstorting, hun mobiele telefoon richtten op het plaatselijke bankgebouw, belde een medewerker naar Cantona. ‘Je m’excuse, hij wist niet hoe hij moest telebankieren. Dat deed zijn vrouw normaal gesproken, maar die had een half jaar geleden opgetreden in een reclamespotje van de Franse bank LCL.

I cantanti sono

2010-04-08T05:24:00.000-07:00

De dirigent stapte als laatste de bus in. Hij gaf de buschauffeur een vriendschappelijke klap op zijn schouder en riep: ‘Alla Italia!’ Zijn koor klapte en joelde. Met een eenvoudig gebaar maande hij ze tot stilte. Terwijl de bus begon te rijden, haalde hij een gedeukte snoeptrommel uit zijn rugzak en deelde keelsnoepjes uit. ‘Niet teveel kletsen onderweg,’ zei hij. ‘We moeten de stem sparen.’

Terwijl de weilanden voorbij gleden en overgingen in dicht beboste heuvels en de chauffeur in een lagere versnelling de Alpen doorkruiste, spreidde de dirigent al zijn partituren uit over de achterbank. Hij ging er midden tussenin zitten en pakte de bovenste van de eerste stapel. Zijn blik dwaalde over de noten en terwijl de melodie zich afspeelde in zijn hoofd bedacht hij of deze een plekje zou krijgen in het repertoire van het aanstaande jubileumconcert.

Toen de zon onderging en de hemel roze kleurde, oefenden de alten hun partij. Al snel werden ze bijgestaan door de sopranen. Aangestoken door de vrouwen neurieden de tenoren en de bassen mee; hun stemmen smolten samen met het zachte brommen van de bus. De dirigent spitste zijn oren en kon zich voorstellen waarom zijn koor door de allerbeste componist van het land van de opera’s was uitgenodigd.

Na twee dagen rijden stopte de bus midden op het Piazzo Dell Duomo dat baadde in het zonlicht. Het plein van middeleeuwse klinkers waar smalle zijstraatjes op uitkwamen, was omringd door hoge huizen waarvan de luiken waren gesloten. Het enige geluid kwam van het water dat uit een fontein stroomde. Met zijn zware deur gericht op het Zuiden lag de ingang van de Santa Maria, een Romaanse kerk; waar je vanuit de toren een wijds zicht had op de glooiende heuvels.

Een voor een stapten de koorleden uit de bus. Ze zetten hun zonnebrillen op of zochten een plekje in de schaduw dicht tegen de wand van een huis waar wasgoed op het balkon wapperde. De tenoren stroopten hun broek op, gingen op de rand van de fontein zitten en hingen hun blote voeten in het koude water.

De dirigent zette zijn rieten hoed op en trok een stuk papier uit zijn broekzak. Een voor een ging hij de huizen af en zocht naar een naam, of een huisnummer. Zijn blik ging omhoog en dwaalde langs de balkons. Hij vroeg zich af wat zich tegenover de kerk op een verhoging achter een donkerblauwe gordijn bevond.

Terwijl hij peinzend terugliep naar zijn koor, klonk er een scherp piepend geluid, alsof er een deur openging, die jaren op slot had gezeten. Hij wierp een blik over zijn schouder.

‘Villem! Sei tu!’ Een man in een gekreukeld wit overhemd hing uit het raam, zijn armen naar hem uitgestoken.

‘Enrico?’ De dirigent nam zijn hoed af. ‘Enrico Vercesi?’

‘Benvenuto, Villem!’ De man stapte zijn balkon op en tikte met zijn dirigentstokjes tegen de balustrade. ‘Tutto, tutto!’ schreeuwde hij. ‘I cantanti sono! I cantanti sono!’

De koorleden keken verschrikt op. Wat zei die man? Luiken gingen open, tientallen mensen staken hun slaperige hoofden naar buiten. ‘I cantanti sono!’ riepen ze en enkele minuten later stonden ze buiten, gekapt en gekamd, alsof Paus Benedictus XVI hun Piazza Dell Duomo zou gaan betreden. Stoelen werden uitgeklapt, tafels gedekt met schone, gestreken tafellakens. In de kortste keren stond het plein vol. Flessen wijn, brood, olijven en vers geperste olijfolie werden uitgestald.

Enrico Vercesi rende het plein op en omhelsde de dirigent. Hij trok het koor mee achter het donkerblauwe gordijn waarachter een podium verscholen lag. Terwijl de koorleden een voor een het podium opklommen, was het hele dorp aan de tafels gaan zitten en daalde er een stilte over het plein die zoemde van hoge verwachtingen.

Enrico trok het gordijn open; het publiek klapte en joelde. De dirigent maakte een buiging, draaide zich om en gaf met zijn handen het teken aan zijn koor om de eerste noot te laten klinken. Heel voorzichtig stegen de eerste klanken op om even later neer te dalen over de mensen. Adembenemend zaten ze te luisteren. Na het eerste uitzinnige applaus reageerden de koorleden verlegen; ze wilde niets liever dan doorzingen en zo gebeurde. De huizen leken voorover te hellen zodat de harmonische klanken zouden blijven resoneren in de hoofden van mensen. Het publiek was buiten zinnen.

Met het geluid van het wegstervende applaus nog in zijn hoofd miste de dirigent bijna de afslag op de rotonde. Net op tijd gaf hij een ruk aan zijn stuur en parkeerde zijn auto voor het Toversnest, het antieke gebouw dat naast de kerk lag waar je vanuit de toren kon uitkijken over dichte bossen en weilanden. Toen hij uit zijn auto stapte drong de beat van de jongerensoos zijn oren binnen. Glimlachend liep hij de gang door naar het repetitielokaal. Toen hij merkte dat hij de eerste was, zette hij de piano vast op de goede plek. Daarna begon hij met het slijpen van de potloden.

Boksen met verstand

2010-02-25T12:13:00.000-08:00

De wereldstad was schreeuwerig en vol. Iedere stoeptegel werd bezet door een designschoen of afgetrapte gymp. Aan de kleding te zien gingen de meesten naar hun werk of opleiding.
Hij viel meteen op. Niet door de gouden knopen van zijn postbodejas of door de passen die hij zo weloverwogen nam. Ook niet door zijn krullen die de schepper meesterlijk rond zijn hoofd had gedrapeerd. Het waren zijn lichtblauwe ogen, verstopt achter een rechthoekige hoornen bril, die alle aandacht op zich wisten te richten. Toen hij in de gaten kreeg dat ik hem observeerde, glimlachte hij als een twaalfjarige jongen die voor het eerst zonder ouders op vakantie was.
Ik liet de frisse wind door mijn haren waaien en terwijl ik de riem van mijn versleten canvas schoudertas vastpakte, wierp een blik omhoog naar de imposante wolkenkrabbers. Ze keken oogluikend toe hoe ik mezelf oefende in het beet pakken van zijn hand. Nog vijf stappen schatte ik, en ik telde af: vier, drie…
Mijn schouderriem brak, de tas plofte op de grond. Ik moest bukken. Twee, een… Zijn cognackleurige schoenen passeerden mijn hand. Hield hij in? Ik sloeg mijn ogen op, onze blikken kruisten elkaar. Hij aarzelde even, maar passeerde. In het voorbijgaan draaide hij zich om. Ik schudde mijn hoofd, hij haalde verontschuldigend zijn schouders op. Verdomme, gemiste kans. Ik knoopte de twee tassenhengsels provisorisch aan elkaar, rechtte mijn rug en vervolgde mijn weg naar een volgende toevallige ontmoeting.
Twee straten tikte er iemand op mijn schouder. Ik draaide mijn hoofd over mijn schouder.
‘Wilt u mij de eer verlenen om u te verwennen met een caffè latte?’ Op gepaste afstand bleef hij staan. Hij frunnikte aan de bovenste knoop.
Ik stak mijn hand uit. ‘Als het zonder latte mag, bijzonder graag.’
Het woordje ‘graag’ beviel hem, maar hij negeerde mijn hand. ‘Geef mij uw tas, bij mij is hij veilig.’
Automatisch reikte ik mijn hele bezit naar voren, het verdween onder de oksel van zijn rechterarm. Zijn krullen dansten, zijn schoenen kraakten, alsof hij ze die ochtend gekocht had. Ik volgde hem, hij ging een Starbucks binnen.
Terwijl ik een plaatsje bij het raam zocht, bestelde hij de koffie. Toen ik keek waar hij bleef zag ik dat hij twee caffè latte op een lege tafel achter in de zaak zette. Mijn tas legde hij precies in het midden. verbaasd stond ik op, liep zijn kant uit en ging op de stoel recht tegenover hem zitten. Hij reikte mij de koffiebeker aan en knipoogde. Ik doopte mijn wijsvinger in het schuim en stopte hem in mijn mond. ‘Ik ben allergisch voor latte.’
Hij grijnsde.
‘Het gaat jeuken over mijn hele lijf.’
‘Wat doet een mooie vrouw voor het eerst in deze wereldstad?’ vroeg hij.
‘Wat bedoel je met voor het eerst?’
‘Dat kan ik zien aan uw armoedige tas, en ook aan u als ik heel eerlijk ben.’
‘Oh, ja?’ Ik lepelde het schuim van mijn koffie en schepte het in zijn mok. Een druppel viel op de tas.
‘Uw ontwapening.’ Hij legde zijn vlakke hand boven op zijn koffiebeker.
Ik nam een eerste slok van mijn koffie, hield mijn lippen onder het schuim zodat ik zo weinig mogelijk melk binnen zou krijgen en herinnerde mij het verhaal van een vriend, die zijn studiegenoot uitlegde hoe hij een vrouw zo goed mogelijk oraal kon bevredigen. “Denk aan een cappuccino van Starbucks, als je met je hoofd tussen haar benen duikt,” had hij gezegd. “Lik met het uiterste puntje van je tong de vlokjes cacao eraf zonder het schuim aan te raken.” Ik glimlachte inwendig en keek mijn tafelgenoot doordringend aan. ‘Staan jouw wapens altijd op scherp?’ vroeg ik.
‘Altijd.’ Zijn stem haperde geen moment.
‘Zelfs nu?’ Ik trok mijn tas van tafel alsof het mijn kind was dat op het verkeerde moment om aandacht vroeg, schoof mijn stoel dichter tegen de tafel en boog me iets voorover.
Nippend aan zijn koffie deinsde hij achteruit.
‘Moet je niet naar je werk?’ vroeg ik.
‘Ik begin wanneer ik wil.’
‘Eigen baas?’
‘Overal en altijd eigen baas.’ Hij ademde diep in.
‘Baas waarvan?’
‘Boksschool,’ zei hij.
‘Aha, je bent een vechter.’
‘U bevindt zich tegenover een bokser met verstand.’ Hij klopte met zijn knokkels op zijn hoofd.
‘Mmmm...’ Ik staarde hem aan, hij knipperde met zijn ogen. Ik haakte een pluk haar achter mijn oor, balde mijn vuist en stak hem in slow motion recht naar voren.
Hij duwde mijn hand opzij en veerde op. ‘Ik boks nooit tegen vrouwen.’
Ik trok mijn wenkbrauwen op. ‘Bang dat je verliest?’
Hij verstijfde en mompelde: ‘Sorry, wilt u mij even excuseren?’
‘Moet je nu al weg?’
‘Ja, eh, sorry, ik ben zo terug.’
Ik zwaaide hem na toen hij de straat overstak. Misschien ben ik té ontwapenend en ik liet mijn blik door de ruimte dwalen. Ik stak mijn hand op: ‘Two jamdonuts, please, and a black coffee?’

De bokser keerde niet terug. Zijn verstand kon er waarschijnlijk niet tegen. Ik stond op, stopte de donuts in mijn tas en liep de drukke straat op. Bij de eerstvolgende kruising leunde ik tegen een lantaarnpaal en stak een sigaret op. Ik sloot mijn ogen en liet de rook tussen mijn lippen naar buiten dwarrelen. De geluiden van de stad drongen zich aan mij op. De neonverlichte reclame knipperde door mijn oogleden, voetstappen marcheerden door mijn hoofd.
Het eerste wat ik zag toen ik mijn ogen weer opende waren zes glimmende postbodeknopen. Ze draaiden zich van me af, ik aarzelde niet en zette een achtervolging in. De bokser haastte zich ondertussen naar de overkant van de straat. De tas bungelde op mijn rug terwijl ik hem achtervolgde. Twee stoplichten verder stapte hij een gebouw binnen. De deur viel traag in het slot waardoor ik de kans kreeg om mijn voet ertussen te zetten. Net voordat ik mijn lichaam tussen de deur en het kozijn wrong viel mijn oog op een witmetalen plaat. In bloedrode letters stond er: Boxing, battle your brain.
Langs een steile trap klom ik omhoog. Bovenaan legde ik mijn hand op de deurklink. Kon ik dit wel maken? Ik schakelde mijn verstand uit en drukte de klink omlaag. Ik kwam in een ruimte, twee klaslokalen groot, leeg en stil. De wanden, de vloer, ook de ramen waren bedekt met een ruitpatroon van witte en blauwe matten. Een geïsoleerde sportzaal, afgesloten van de buitenwereld. In het midden bevond zich, een meter hoger, een boksring. Ik omklemde de dikke zwarte touwen en liet ze vieren. Ze waren inderdaad zo elastisch als op tv.
In een hoek stond een rek met tientallen bokshandschoenen die smeekten om aangeraakt te worden. Ik liet mijn tas op de grond vallen, deed mijn jas uit en schoof mijn handen in twee felrode gebalde vuisten. De binnenkant was nog warm. Met mijn tanden trok ik het klittenband om haar polsen. Ik maakte huppende bokspasjes en hield ondertussen de handschoenen voor mijn gezicht in beweging. Op een korte felle uitademing sloeg ik een rechtse directe. Met mijn linkervoet kickte ik recht vooruit.
Hoezo battle your brain? Mijn opgekropte agressie vocht zich een weg naar buiten. Ik hijgde en blies mijn adem hard uit.
Achter mij ging een deur open. Met de bokshandschoenen voor mijn gezicht draaide ik me om. Daar stond de bokser met verstand: een grote boksersbroek fladderde om zijn magere benen. Zijn blauwe ogen waren naakt. Met een sierlijk voetenwerk, ook gejat van televisie, danste ik naar hem toe. ‘Ik daag je uit, bokser met verstand.’
Hij bleef stokstijf staan, een strakke blik. ‘Waarom hebt u niet op mij gewacht?’
‘Ik dacht dat ik je iets te snel had ontwapend, dat je je definitief had teruggetrokken.’ Met kleine sprongen hupte ik dichterbij. ‘Hé, meneertje bokser met verstand…’ Ik gromde als een krolse poes. ‘Let’s do the battle.’ Ik sprong en gaf hem een rechtse stoot, die hij afweerde met zijn onderarm.
‘Het spijt me voor u,’ zei hij. ‘Ik vecht nooit tegen vrouwen.’
‘Waarom niet?’
‘Omdat ik altijd verlies.’
‘Flauwe smoes, ik wil je best laten winnen.’
Met een onbewogen blik liep hij naar het midden van de zaal. Ik hupte om hem heen en gluurde tussen mijn bokshandschoenen door. Hij gaf geen krimp.
‘Je was helemaal niet van plan om terug te komen, hè?’ Ik hijgde.
Hij raapte mijn jas op en hield hem voor mij open. ‘Het was mij een waar genoegen kennis met u te maken.’ Zijn lippen trilden.
Ik liet mijn bokshandschoenen langs mijn lijf zakken. ‘Ze passen niet in de mouwen.’
Hij hing mijn jas over zijn onderarm, zette een stap dichterbij en rukte het klittenband los alsof het een pleister was die zich aan mijn huid had vastgekleefd.
‘Au,’ lachte ik.
Hij trok met zijn linker mondhoek. ‘Verlaat dit pand!’ Zijn stem sloeg over.
‘Ik ga al.’
‘Ik had u niet aan moeten spreken,’ zei hij. ‘Mijn excuses.’
‘Jammer,’ zei ik. ‘Op het eerste gezicht leek je me zo… zo onverstandig.’
‘U!’ Zijn blote voet kletste op de mat.
Ik verbeet mijn lach.
Hij smeet mijn jas op de grond. ‘U lacht me uit.’
‘En jij stelt je aan.’
‘U!’ Hij nam een aanloop, sprong en landde boven op mijn tas. De donuts ontploften.
‘Mijn tas!’ Ik pakte hem op en rende naar buiten. Ik sloeg rechtsaf en gaf mijn tas een bemoedigend klopje. Ik liep haastig verder, mijn vingers plakten. Ik hield ze voor mijn ogen, het was de jam van de donuts. Ik stopte en liet mijn tas naar voren bungelen. Krinkeltjes rode vloeistof drongen door de stof heen.

Mevrouw de Jong

2010-01-08T00:47:00.000-08:00

‘Wat denkt u er nou allemaal zelf van, mevrouw de Jong?’ Deze vraag krijg ik wekelijks, na een enkele column zelfs dagelijks. Hij gaat gepaard met een meewarige blik. Mijn slager, mijn kapper, zelfs mijn baas staren naar mij, alsof ik jaren seksloos door het leven ga. Zij zouden mij best die verfrissende beurt willen geven, zegt hun blik. Die waanzinnige vrijpartij waar ik zo hijgerig naar schijn te verlangen, maar die ik meneer de Jong alsmaar weiger.
Ik reageer met een betoverende glimlach. Dat is afgesproken met meneer de Jong. “Dan lezen ze mij de volgende week tenminste weer, liefje,” is zijn reactie, als ik aangeef daar soms wel moeite mee te hebben. Terwijl ik daarna op mysterieuze wijze mijn wenkbrauwen optrek, zou ik veel liever mijn slager, kapper en baas opbiechten wie er werkelijk schuil gaat achter deze zaterdagse hitserigheid.
Zoals afgelopen vrijdagochtend: Voordat onze pubers in staat waren iets op te vangen, wat zij aanduiden met de term “bejaardenseks”, sloop ik naar beneden om meneer de Jong te verrassen met champagne en beschuit. Als hij eenmaal aan de gang is, kan hij namelijk erg opgewonden raken van achtergrondgekraak. Bij een knisperende kruimel tussen zijn klokkenspel breekt de hel los. Dus schoof ik iets later mijn hand onder zijn pyjamajas en wreef enkele kruimels tegen zijn warme blote rug; een knisperend voorspel.
‘Niet nu,’ zei hij slaperig zuchtend.
Ik wachtte even, wetende dat meneer de Jong tijd nodig heeft om zich voor te stellen wat ik mogelijk nog meer van plan zou kunnen zijn. Ondertussen liet ik zacht de kurk van de champagne ploffen. De bubbels die over de rand gulpten, slurpte ik naar binnen en hield ik in mijn mond. Ik boog me over hem heen en kuste zijn droge lippen.
Hij smakte een paar keer. ‘Sorry, liefje,’ mompelde hij. ‘Vandaag is de deadline, dan krijg ik hem echt niet de hoogte in.’
Ik wierp een blik op de wekker; nog tien minuten voordat het kroost materiaal in handen zou krijgen waarmee ze meneer de Jong verder in het moeras van zijn midlife zouden duwen. Naakt schoof ik tegen hem aan en duwde mijn neus in zijn hals. ‘Wat heb jij onze cavia gisteravond in zijn oor gefluisterd?’
Ruw duwde hij me van zich af. ‘Vijfhonderd woorden moet ik schrijven en ik heb er nog geen een!’
‘Onze cavia heeft een erectie van wel anderhalve centimeter!’
Ineens zat meneer de Jong rechtop in bed. ‘Anderhalve centimeter?!’
‘Ssttt! Je maakt ze wakker!’
‘Wie, de cavia?’ Hij zocht naar zijn bril. ‘Die is de hele nacht al wakker kan ik je verzekeren!’
‘Onze kinderen,’ fluisterde ik, ‘die we maakten toen jij nog…’
Meneer de Jong schoot in zijn pantoffels en wierp me een kushand toe. ‘Je bent mijn muze!’
Ik schonk hem dezelfde glimlach als die aan mijn slager, mijn kapper en mijn baas. En terwijl ik de champagne aan mijn mond zette, klonk beneden aan de trap: ‘Hij is zeker drie centimeter!’

Fur Elise

2009-11-11T02:01:00.000-08:00

Ik had net dertig perssinaasappelen besteld toen de toon E en Dis zich aan mij opdrongen. Mijn mondhoeken begonnen te trillen. Ik kneep iets te hard in het fruit dat uitgestald lag. Waarom liet hij nu van zich horen?

De aarzelende tonen gingen over in een werveling van klanken. Ik kneep zo hard in het handvat van mijn boodschappentas dat de afdruk in mijn handpalm sneed. Om mij heen kletste het marktpubliek gewoon door. Het kocht fruit of een flanellen pyjama voor de komende winter.

Even hield hij Elise in toom, maar daarna liet hij haar vieren door zo krachtig de pedalen in te drukken dat ik het in mijn maag kon voelen. Ik smeekte de omstanders tot stilte. ‘Sssst…’

De marktkoopman schudde zijn hoofd. De mandarijnen gleden uit zijn hand en hij begon opnieuw met tellen.

Het carillon fluisterde, zou spoedig gaan tieren. Mijn klokkenspeler zou zijn hoofd in zijn nek leggen, zijn vingertoppen zouden de toetsen steeds ruiger bedienen.

‘Stil nou!’

‘Maar wijfie,’ zei de marktkoopman. ‘Kun je niet beter een cd’tje kopen?’

‘Hij speelt speciaal voor mij!’

Ik beende naar het midden van het kruispunt waar De Heilige Brigida op uitkeek. Tussen het voorbijrazende verkeer staarde ik omhoog naar de nis onder het gouden uurwerk, waar de klokken klonken als zilver. Een fietser belde.

‘Het is maar drie minuten en acht seconden,’ riep ik.

Een auto toeterde en reed rakelings langs me heen. Ik nam een hap adem en zette vervolgens als een politieagent het verkeer stop. Het kruispunt slibde dicht. De bestuurders zetten hun voertuigen uit, alsof het om de zoveelste file ging.

Ik sloot mijn ogen en liet me meevoeren op de laatste tonen. Elise naderde haar crescendo. Tegen het einde spatten de klokken uit elkaar waarna de klank wegstierf. Twee seconden was het stil. Daarna toeterden de bestuurders; ze leken te smeken om een toegift.

Achter mij remde plotsklaps een auto. Twee deuren sloegen open.

Frits, schoot er door mij heen. Wie had hem gebeld? Met zijn gifgele turkoois jas ging hij recht voor mij staan.

‘Hé, zo zie ik niks!’

‘Ha, die Lise,’ zei Frits. ‘Hoelang geleden, drie weken?’

‘Je staat in de weg.’

Hij pakte mijn pols. ‘En jij belemmert het verkeer.’

‘Laat me los!’

Hij verstevigde zijn greep.

‘Kijk…’ Ik wees naar de kerkdeur. ‘Hij komt me zo halen.’

‘Jasper,’ riep Frits. ‘Help even, wil je.’

‘Yo.’ Daar was Jasper, nieuw op de ambulance èn breedgeschouderd.

Het carillon zoemde. Ik had nog tijd genoeg.

‘Dag, Jasper.’ Ik knikte kort. ‘Lise, maar Frits heeft je vast al ingelicht.’

‘Pols!’ commandeerde Frits.

Jasper schoof grijnzend opzij; hij had bouwvakkerhanden.

Frits liet los. ‘EHBO of psychiatrie?’

‘Eh,’ zei Jasper. ‘Zeg jij het maar.’

Jasper kon maar één ding tegelijk, dus rukte ik me los en rende zigzaggend de stoep op.

‘Sorry!’ riep Jasper.

‘Kreng!’ schreeuwde Frits.

Ik glipte de heilige ruimte in en spurtte de steile wenteltrap op. Dit was een noodsituatie. Dat zou mijn klokkenspeler toch wel begrijpen? Ik hijgde witte wolkjes. Het gangetje werd smaller, de witgepleisterde muur kwam op me af.

Voetstappen achtervolgden me.

Ik nam twee treden tegelijk. Mijn keel schuurde.

De stappen kwamen dichterbij; ze klonken te licht voor Jasper.

Ik werd steeds duizeliger, miste een trede en gleed uit.

Iemand greep mijn enkel. ‘Lise, ik ben het.’

Even bleef het stil, toen schoot ik in de lach. Kira? Ik moest op adem komen, zij ook.

‘Is Jasper weg?’ Ik bekeek mijn geschaafde handen.

‘Jasper?’

‘Ik dacht dat hij mij achtervolgde.’

‘Die stevige,’ zei ze. ‘Ik heb hem af kunnen poeieren, alleen omdat ik je zus ben.’

Ik ging zitten en stopte mijn hoofd tussen mijn knieën. ‘Jasper is nieuw.’

‘En bij zijn eerste opdracht al de mist in.’ Ze kwam naast me zitten.

‘En dat op deze dag!’ Ik schreeuwde het de hoogte in. Daarna legde ik mijn vinger op Kira’s lippen. ‘Hij is boven.’

Ze glimlachte. ‘Dat hoorde ik toch...’

‘Ga je mee?’ vroeg ik. ‘Hij vindt het vast niet erg.’

Ze schudde haar hoofd en sloeg een arm om me heen. ‘Kom, we nemen een kop koffie in De Swaen.’

Ik wurmde me onder haar vandaan. ‘Mijn mandarijnen…’

Ik zag haar denken: Afleiden.

Hand in hand daalden we de trap af. In het ritme van haar hakken neuriede ik Für Elise.

‘Sssshh…meisje,’ suste ze. ‘Straks is het voorbij.’

In het dorpscafé, zocht ik het tafeltje met het beste uitzicht op de toren. Nog anderhalve Elise, schatte ik.

Kira zette het dienblad op het Perzische tafelkleed. ‘Koffie met appeltaart. Dat krijg je niet in een ambulance.’

‘Daar krijg ik wel verdoving.’

Ze kon een zucht niet onderdrukken.

‘Je denkt dat ik gek ben, hè?’

‘Nee, alleen wat overgevoelig.’

‘Verslaafd aan het carillon.’

‘Alleen bij Elise, toch?’ Ze deed haar muts af. Haar blonde haren bleven statisch geladen staan. ‘Doe jij je jas niet uit?’

‘Het is koud daarboven.’

Ze boog zich over tafel, duwde haar nagels in mijn pols. ‘Ik vang je op.’

‘Was hij mooi, die Jasper?’ vroeg ik. ‘Zijn hand voelde zo… zo fors.’

‘Hmmm…’ Ze nam een grote hap taart. ‘Forse Jasper kan beter naar psychiatrie.’

Ik barstte iets te hard in lachen uit.

Ze keek verontrust om zich heen.

Ik schoof de vitrage opzij. Mijn klokkenspeler pakte zijn spullen. Ik telde de maten.

‘Hij kreeg gigantisch op z’n flikker,’ zei ze.

‘Wie?’

‘Jasper.’

Ik nam een slok van mijn koffie en grinnikte. ‘De vorige keer haalde ik Frits’ wang open.’

Ze keek bezorgd. ‘Maar toen was je al in de toren.’

‘Bijna beneden.’

Ze warmde haar handen om de koffiemok. ‘Waarom, toch?’

Ik wees naar buiten. ‘Had ik Elise maar altijd in mijn hoofd.’

‘Ga dan op zangles,’ zuchtte ze.

‘Dat is niet hetzelfde, dat heb je al eerder uitgelegd.’

Het licht in de toren doofde.

Ik zette me schrap.

Ze greep mijn mouw vast. ‘Blijf!’

‘Mijn mandarijnen liggen nog bij de groenteboer.’ Ik stond op.

‘Je liegt.’

De kerkdeur zwaaide open.

‘Ik haal ze alleen maar op, echt.’ Ik draaide me om en stormde naar buiten.

Kinderlokker

2009-07-09T10:18:00.000-07:00

‘Mam, hij is er weer.’
‘Wie?’
‘Die, eh, hoe noem je ook alweer zo iemand? Hij vraagt of je bij hem thuis wilt komen kijken naar zijn puppyhondjes.’
Ik krimp ineen.
‘Die kinderlokker?’
Mijn dochter legt haar tas op tafel.
‘Die ja, waarom heet iemand eigenlijk zo?’
‘Omdat hij kinderen lokt.’
‘Wat is lokken?’
Ik denk even na.
‘Zo iemand verzint iets heel leuks, zodat jij met hem meegaat, maar thuis of in zijn auto doet hij akelige dingen met je.’
Ze laat haar jas op de grond laat vallen, neemt een aanloop en laat zich in de bank vallen.
‘Zoiets zei de juf ook al.’
Ik haal diep adem.
‘Wat zei de juf precies?’
‘Ja, weet ik veel.’ Een diepe zucht.
‘Waar is de Donald Duck?’ Ik pak de Donald Duck uit de krantenbak en geef hem aan haar.
‘Is het dezelfde man?’
Ze haalt haar schouders op en slaat het blad open.
‘Wie vertelde het?’
‘De ju-huf, dat zei ik toch!’ Ze slaat een bladzijde om. Haar ogen volgen de tekst in de plaatjes. Terwijl ze door blijft lezen kronkelt ze haar negenjarig lijfje in de hoek van de bank en schopt haar schoenen uit. Ze glimlacht.
‘Deze moet je lezen, mam, echt grappig.’
Ik kijk naar mijn kleine meisje.
Na een minuut laat ze het blad zakken, haar ogen komen net boven de plaatjes uit.
‘Wat zit je nou te staren?’
‘Wat zou jij doen als zo’n man je aanspreekt?’ vraag ik.
‘Je bedoelt zo’n, eh…?’
‘Kinderlokker.’
Ze zucht.
‘Stel dat hij zegt dat ik in het ziekenhuis lig en dat hij jou er wel even naartoe zal brengen.’
Ze schudt vastberaden haar hoofd.
‘Ik ben toch niet stom! Waarom vraag je dit iedere keer? Ik ga echt niet…’ Ze fronst haar voorhoofd.
‘Hoe heet zo iemand ook alweer?’

Paparazzigeratel

2009-07-09T10:16:00.001-07:00

Ik ben opgesloten in mijn eigen huis. Ik hoef de klink van mijn voordeur maar omlaag te duwen of telelenzen schieten als zwarte raven door de metershoge heg. Hun helse geklik klinkt als een uitgehongerd kuiken dat zijn maal uit moeders mond slurpt. Ik durf me nauwelijks te bewegen; het paparazzigeratel leidt zijn eigen leven in mijn hoofd; ze zijn er altijd.
Als je verliefd bent, mag de hele wereld het weten; nu weet ik daar geen raad meer mee. Het is erger dan dat; ik heb ogen in mijn zij- en achterhoofd gekregen. De ramen van mijn badkamer en toilet zijn geblindeerd, ik ben gefixeerd op zwenkende bewakingscamera’s.
Al mijn kleding koop ik online sinds ik ontdekt heb dat de bonnetjes van mijn lingerie worden doorverkocht. Wil je weten wat een roddelrubriek voor zo’n stukje papier neertelt?
Ontbijt met z’n tweeën… Ik krijg geen hap meer door mijn keel. Wie weet tellen ze mijn calorieën en suggereren later een zwangerschap. Het ergste is dat mijn familieleden er ook in geloven. Waar rook is, is vuur, zeggen ze.
Voor de spiegel oefen ik mijn blik-zonder-uitdrukking; niets valt er aan me af te lezen, maar dan verzinnen ze het zelf. Zwanger? Nee, joh, niet eens mee bezig, en trouwens, ik ben nog niet getrouwd. Wanneer? Moet ik me daar nu ook al druk over maken?
Ik heb ooit gedacht dat mijn leven weer normaal zou worden, maar ik vrees dat ik me daarin heb vergist. Er rest mij niets anders; Wraak!
Iedere maand pap ik nu aan met een ander. Zodra de bewakingscamera goed op mij is gericht leg ik nietsvermoedend een hand op zijn billen. Het bonnetje van mijn nieuwste negligé laat ik achter.
Ik laat ze net zolang dokken totdat ze failliet zijn en in de finale sleur ik ze voor het gerecht. Wie? De consument die er geen genoeg van kan krijgen.

Vandaag geen Martin Bril

2009-07-09T10:11:00.000-07:00

Ik las nooit columns; vaak werd ik een verhaal ingetrokken en tegen de tijd dat ik er goed en wel inzat, was het al afgelopen. Deze mening ging ik herzien toen mijn krant besloot om Martin Bril dagelijks op de voorkant van het tweede katern te plaatsen. Lopend van mijn brievenbus sloeg ik het eerste katern naar achteren en begon vast met de eerste regels. Met koffie, thee of boterham in de hand maakte Martin Bril deel uit van het begin van een nieuwe dag.
Het was vooral zijn kalme toon die me raakte. Hij verleidde mij het verhaal in en deed dat op zo’n manier dat ik als lezer mijn waardigheid kon behouden. Ik leerde iemand kennen die vrouwen zo majestueus beschreef, terwijl tegelijkertijd de sensualiteit er vanaf spatte.
Op sommige ochtenden wierp ik slechts een vluchtige blik op zijn zinnen. Haak maar af, leek Martin Bril op zo’n moment in mijn oor te fluisteren. Eet gerust je boterham op of, voor mijn part, kleed je vast aan; ik wacht wel totdat je terug bent. Toe… Ga… Er ademde ruimte tussen zijn regels door; een perfecte relatie tussen schrijver en lezer, waar menig echtelied alleen maar van droomde.
Totdat op vijftien april, een van zijn laatste columns, Rolstoel als titel had en eindigde in acute eenzaamheid. Toen drong het tot me door dat er aan ons ochtendritueel mogelijk een einde zou kunnen komen. Alle volgende dagen bleef hij in mijn gedachten. Wat kon ik doen? Ik schreef een column.
Toen ik op dinsdag de 21 april aan deze column begon, schreef ik die in de tegenwoordige tijd; om als het ware leven in Martin Bril te blazen. Maar zijn overlijden haalde mij in. Het omzetten van is naar was deed pijn.

Literair hoogtepunt

2009-07-09T08:33:00.000-07:00

De vwo-6 leerling was langer dan de meeste leraren, maar met zijn slungelige lijf wist hij soms geen raad. Onder zijn ogen had hij zwarte kringen. Kon hij er wat aan doen? De afgelopen twee nachten had hij liggen lezen. Hij moest er nog twee, twee van de vijf Nederlandse romans voor zijn mondeling examen, de volgende dag.
Natuurlijk had hij er eerder mee kunnen beginnen, maar die paar nachten slaap haalde hij heus wel in. Volgende week zou hij deze ellende al lang vergeten zijn. Nooit meer zou hij een Nederlandse roman aanraken, dat die Plasterk dat niet in de gaten had. Hij was bijna volwassen. Nog even, dan had hij ze niet meer nodig; ouders en leraren. Ze wisten het altijd beter. Hoezo?
Leunend tegen de deurpost wachtte hij op zijn lerares Nederlands, Madelaine van Welik, een Franse voornaam. Hij zou veel meer Engelse boeken willen lezen. Na zijn universitaire studie wilde hij naar Harvard of Oxford. Die taal zat hem als gegoten, als een colbert van Hugo Bosch. The economist kocht hij van zijn zakgeld. Obama, diens visie op de oorlog in Irak, dat had wél zijn interesse.
Daar was ze… Madelaine…
‘He, juf…’ Hij stak zijn hand op. ‘Morgen mag ik, hè? Bent u al goed voorbereid?’
Ze lachte. ‘Heb jij ze allemaal al gelezen?’
‘Al lang,’ zei hij. ‘Morgen wordt mijn literaire hoogtepunt!’
‘Ik verheug me er nu al op.’ Ze verdween door de deur van de lerarenkamer.
Grijnzend verliet hij de school. Leon de Winter ging hij niet meer lezen. Via zijn roman zou hij Madelaine leiden naar Obama en voordat zij een vraag zou stellen, zou hij De Winters visie op het terrorisme onder woorden brengen. Ach, waar maakte hij zich druk om. Als zij zich maar voorbereid had.

We komen er heus wel zonder jullie

2009-07-09T08:26:00.000-07:00

Iedere keer als ik om negen uur voor de klas sta om mijn gesprekstraining te starten voor een groep studenten heb ik volledig begrip voor alle moeders die zijn gestopt met werken. Ik vertel de groep welke zorgtaken vooraf zijn gegaan aan het moment dat ik voor ze sta. ‘Denk hieraan als je een partner kiest,’ waarschuw ik ze.
Mijn boodschap landt op grond die nog niet is omgeploegd; ze glimlachen. Juf, u wilt niet weten wat wij allemaal hebben moeten ondergaan, hoor ik ze denken. Sommige komen uit oorden diep weg gelegen in Limburg waar in de vroege ochtend maar een keer per uur een bus vertrekt.
Bezweet open ik mijn tas en leg mijn spullen op tafel. Ondertussen kijk ik rond; sommige studenten lijken nog niet echt wakker. Andere wisselen nieuwtjes uit die gisteravond ook zijn rondgegaan via msn of Hyves. Ik luister en probeer aan te haken. Mijn eigen kinderen naderen hen qua leeftijd. Soms vraag ik mijn studenten om advies. Ik moet mijn kinderen vooral loslaten, is hun strenge aanbeveling. ‘We komen er heus wel zonder jullie.’
Ik begin met mijn les. Terwijl ik een aantal begrippen uitleg die van belang zijn voor de oefening, trekt een jongen een blaadje uit zijn tas. Met een zucht begint hij te schrijven. Ik vertel, ze knikken, ik geef een voorbeeld, iemand stelt een vraag… Ik leg de nadruk op hun eigen ervaring als ze het straks zelf uitproberen.
Dan gaat de deur open. Ik kijk op. Haren hangen voor zijn ogen, veters slingeren rond zijn schoenen. Alle ogen zijn op hem gericht. Zeg er iets van, flitst er door me heen.
Hij grimast, trekt zijn hoofd tussen zijn schouders als hij de deur achter zich sluit. Traag sluipt hij naar een dichtstbijzijnde tafel. ‘Sorry,’ fluistert hij. ‘Ik kon er deze keer echt niets aan doen.’

Maja Bradaric

2009-07-09T08:05:00.000-07:00

Sweety, the Friends, Betrayal and Murder of Maja Bradaric is een aangrijpende documentaire over de vriendenkring die achterbleef nadat de zestienjarige Maja Bradaric, vijf jaar geleden, door bekenden werd gewurgd en in brand gestoken. Nina, Maja’s beste vriendin, had verkering met de hoofddader en was op de hoogte van zijn moordplannen. Zij was vijftien, vertelde het tegen niemand en ook de eerste dagen na de moord liet zij niets los.
Walgelijk… Ze moeten haar streng straffen… dachten veel mensen en ik dacht het ook…
Totdat ik onlangs de documentaire zag en luisterde naar Nina’s verhaal. Daarna volgde ik het gesprek tussen Menna Laura Meijer, de documentairemaakster, en mensen uit Maja’s omgeving.
Hoe zou ik reageren als het vriendje waar ik me zo veilig bij voel, zegt dat hij moordplannen heeft? Dat meent hij niet, zou mijn eerste gedachte zijn. Het zou ook niet tot me dringen; een moord hoorde niet thuis in mijn werkelijkheid. Me staande houden op school, in contact met mijn ouders en in mijn vriendenkring, dat hoorde bij mij.
Waarom is Nina zo hard veroordeeld? Waarom verwachtte ik en alle anderen dat zij naar Maja toe was gestapt en had gezegd: “Wij moeten nú naar de politie”?
Volgens mij komt het door de gruwelijkheid en het onvoorspelbare. En… het zou mijn dochter ook kunnen overkomen. Ik wil begrijpen hoe iemand tot zoiets afschrikwekkends in staat kan zijn. Als ik dát kan bevatten, kan ik namelijk uit voorzorg gaan handelen. Dat geeft zekerheid. Ik weet het… Het is maar schijn.
Nina had iets kunnen doen als ze een doorgewinterde rechercheur was geweest, die ervaring had met psychopaten. Maar Nina was een onzeker meisje. Misschien denkt ze nog dagelijks terug aan de gedachte die nooit bij haar is opgekomen. Ze zat haar straf uit en bleek toch zo moedig om haar verhaal te vertellen in een film die iedereen zou moeten gaan zien.

Dries van Agt

2009-07-09T07:51:00.000-07:00

In januari interviewde ik Dries van Agt. Vanwege zijn biografie ‘Tour de Force’ had het literaire café in Geldrop hem uitgenodigd, maar ook omdat hij daar in 1931 was geboren. Ik was vereerd toen men mij vroeg en zei onmiddellijk ‘ja’. Toen echter de datum naderde, kropen er andere gedachten mijn hoofd binnen. Ik had niet zoveel, of eigenlijk niets, met deze oud-minister president en minister van justitie. Mijn associaties waren eigenwijs, drammer, sluiter van abortusklinieken en een wel erg fanatieke Palestina aanhanger.

In zijn biografie las ik over zijn abortusstandpunt: “soms zijn die vrouwen inderdaad in zeer nijpende en schrijnende situaties en dan is helaas abortus onontkoombaar.” Over de Molukse gijzelingsacties: “Mild straffen is altijd beter dan streng straffen.”

Bij iedere bladzijde die ik omsloeg, veranderde mijn beeld. Van Agt bleef die eigengereide man, maar wel in combinatie met een vrije geest; iemand met een zwak voor de onderdrukten. Hoewel hij nauwelijks van zijn eigen standpunt afweek, luisterde hij wel, met doordringende blik en gevouwen handen, naar zijn tegenspeler. Ik besloot hem op dezelfde manier te benaderen.

Bij mijn eerste vraag over zijn geboortegrond raakte hij ontroerd. Met zijn lange smalle vingers rustend op zijn revers, begon hij te vertellen, soms ineens opspringend als hij een bekend gezicht van vroeger herkende.

Echt alles mocht ik vragen en op iedere vraag gaf hij een eerlijk antwoord. Hij maakte grapjes, liet stiltes vallen, maar legde ook genuanceerd uit hoe zijn pro-Israëlische houding was omgeslagen in een pro Palestijnse. Een schrijnend verhaal over een Palestijnse jongen die zijn tentamen niet kon maken, omdat Israëlische soldaten hem diep vernederden bij een checkpoint, ontroerde mij ook.

Er ontspon zich iets moois; tussen mij en die oude minister president. Het verspreidde zich over de zaal. Het was muisstil, op die zondag in januari en ik vroeg me af waarom ik die man nooit eerder zo had leren kennen.

2009-07-09T07:50:00.000-07:00

Geachte mevrouw Robinson (dat is toch uw meisjesnaam?)

Allereerst wil ik u feliciteren met de uitverkiezing van uw echtgenoot tot de nieuwe president van de Verenigde Staten. Zijn overwinning op vier november j.l. heeft me diep ontroerd. Terwijl hij zijn winning speech hield, gingen mijn gedachten ook uit naar u. Zou ze trappelen van ongeduld om het wereldtoneel te betreden? Wilde u naast hém staan? Zij aan zij? Jullie hadden deze speech toch ook samen geschreven en wie weet hoe vaak, vlak voor het slapen, geoefend.

Toevallig hoorde ik wat Barack u ten overstaan van miljoenen mensen in het oor fluisterde, nadat hij u in zijn armen had gesloten. Uw geruststellende knik, het klopje op zijn rug, en natuurlijk de kus, vormde het onomstotelijke bewijs (als advocaat hoef ik u dat niet uit te leggen) dat u als een team zult gaan regeren.

Natuurlijk zult u zijn belangrijkste adviseur zijn, maar niet alleen achter de schermen. Natuurlijk zult u bij Malia en Sasha blijven als uw man op reis is. Maar ook zij, net als miljoenen andere dochters, hunkeren naar een moeder die een doorslaggevende rol zal gaan spelen, bijvoorbeeld in de bemiddeling van het Midden Oosten conflict. Of gaat uw belangstelling uit naar de gezondheidszorg? Met uw ervaring als vicepresident van het universiteitsziekenhuis in Chicago (en kostwinner van uw gezin) acht ik u in staat om een plan te bedenken waardoor in korte tijd alle onverzekerde Amerikanen gebruik kunnen gaan maken van een goede gezondheidszorg. Zelfs in een economische recessie.

Tussen vól in de spotlight en achter de schermen zult u vast aanwezig zijn op alle belangrijke momenten waarop er knopen doorgehakt moeten worden.

Yes you can, Michelle!

Do it for me and my two daughters.

Do it for Malia and Sasha.

But most of all… Do it for yourself!

Stilstaan

2009-07-09T07:47:00.000-07:00

De afgelopen weken stonden in het teken van de dood. Hij kwam stiekem om de hoek kijken en haalde plotsklaps mensen bij mij vandaan. Dichtbij, zoals de broer van mijn moeder, maar ook ver weg. Ze kregen betekenis omdat ze te jong waren of omdat ze er zelf voor hadden gekozen. De dood trok zich niets aan van de feestdagen en gaf niemand de gelegenheid om zich erop voor te bereiden.

Een week voor kerst overleed mijn oom; hij was de laatste van zijn generatie en voor mij verbonden met mijn moeder. Zes dagen later pleegde een vader, met wie mijn zoon voetbalde en naar jazz luisterde, zelfmoord. Hij had zelf drie grote stoere knullen, die te jong waren om een ouder te kunnen missen, maar op welke leeftijd kan je dat wel?

De ene dood overschaduwde de andere. Terwijl ik vond dat mijn gedachten bij mijn oom hoorden te zijn, sloegen ze een andere weg in. Ze gedroegen zich autonoom en maakten zelf uit door welke herinneringen ik zou worden overspoeld.

Ik zette het leven stil en vroeg me af of iemand het recht had om uit zijn eigen leven te stappen. “Waarom doet een vader dat?” vroeg mijn dochter zich hardop af. “Als je aan je eigen kinderen denkt, word je toch áltijd blij?”

Ik had geen antwoord op haar vraag en probeerde me voor te stellen in welke wanhoop hij op weg was gegaan. Er moest een dranghek hebben gestaan om alles wat hem dierbaar was, anders was hij zeker omgekeerd. Niets had hem ook maar een beetje kunnen doen glimlachen (en toch bleef hij zo achter in mijn herinnering). De dood had hem bij de hand genomen en de afgrond in gezogen.

De weg van zijn huis naar de begraafplaats hing vol witte ballonnen. Ik hoop dat hij die heeft gezien. Die glimlach is toen vast op zijn gezicht verschenen.

Thuis bij Sarah Palin

2009-07-09T07:40:00.000-07:00

McCains campagneteam streek neer in Sarah Palins woonkeuken. Terwijl de adviseurs hun laptop openklapten, stelde de speechschrijver zijn eerste vraag. ‘Hoe gaat u het vicepresidentschap combineren met de opvoeding van vijf kinderen?’

‘Coffee, gentlemen?’ vroeg Sarah, die soepvlees stond te snijden. Haar man liet de dobbelstenen in de pan liet glijden; de boter siste. De adviseur snoof de geur op en glimlachte. ‘Net als bij mijn moeder,’ zei hij.

De speechschrijver knipoogde naar baby Trig, die midden op tafel in zijn maxi-cosi lag te kraaien. Terwijl Sarah koffie inschonk, kriebelde ze het knulletje onder zijn kin. ‘Next question, please!’

De adviseur rechtte zijn rug. ‘Wat zijn uw plannen over terugtrekking uit Irak?’

Het afscheid van Sarahs zoon stond in haar geheugen geprent. Ze hakte een paprika doormidden, beantwoordde de vraag en legde in het voorbijgaan een hand op haar mans rug. De adviseur knikte tevreden en nam een tweede koekje. Met een stapel wasgoed in haar armen, vroeg Sarah: ‘Zal ik Joe zeggen, in plaats van senator Biden?’

Het campagneteam wierp elkaar een verwonderde blik toe, Trig begon te huilen.

‘Kunt u hem even wiegen?’ vroeg ze aan de adviseur.

Die stopte het speentje in Trigs mond.

‘Next question.’

Dochter Piper van zeven kwam binnen. Teleurgesteld hield ze haar hockeysokken omhoog. ‘Je zou nieuwe kopen, mam!’ Sarah blies een haar uit haar gezicht en keek de speechschrijver vragend aan. ‘Die kunt u vast bestellen.’ Ze noemde de website en de maat. ‘Next question.’

Toen de avond viel, zat iedereen rond om de tafel. Terwijl de kinderen over hun toekomst fantaseerden, diende Sarah de soep op. De printer drukte alle antwoorden af, terwijl het campagneteam zijn lepels aflikte. ‘s Nachts nam Sarah alle antwoorden nog een keer door en toen ze haar bedlampje uitknipte dacht ze: ik heb de allermooiste baan van de hele wereld…

Oktoberglossy

2009-07-09T07:20:00.000-07:00

Het is oktober, de maand van de borstkanker. De glossy van Pink Ribbon straalt mij tegemoet als ik in de rij sta voor de kassa. Ik leg het blad boven op mijn overvolle boodschappenkar; thuis blader ik hem snel door. Waarom geeft het blad me ieder jaar weer zo’n ongemakkelijk gevoel? Komt het door de glans op de cover, de roze wangen of de vivre voor het leven die er vanaf spat?

Maakt Pink Ribbon me bang? Eén op de negen vrouwen is al één op de acht geworden. Straks gaat één op de zeven over in één op de zes? De kanker lijkt me op de hielen te zitten, als in een huiveringwekkende achtervolgingsscène.

Tijdens de research voor mijn boek Jongensdroom, trok ik ooit een speciaal hesje aan waarbij mijn borsten plat werden geduwd. Het hesje gaf het effect van een gespierde mannenborst. Ik keek in de spiegel, en schrok, een steek van verdriet. Wat horen mijn borsten bij mij, dacht ik, wat zijn ze onderdeel van wie ik ben. Wat moet het verschrikkelijk zijn om ze te missen, zelfs als een plastische chirurg in staat is om mij nieuwe te geven.

Pink Ribbon heeft me ook onder ogen laten zien hoe belangrijk het is om mijn gezondheid te koesteren. Dus controleer ik mijn borsten, niet regelmatig, en niet volgens de regels, maar zoals ik denk dat ik het beste een knobbeltje zou kunnen ontdekken. Op een maandag, niet op een zaterdag, want ik wil in de auto kunnen springen en acuut een helder antwoord van een arts ontvangen.

Het zal vast niet zo gaan…

Soms, staand voor diezelfde kassa, stel ik me voor hoe ik zou reageren als hij mij die gruwelijke boodschap zou brengen. Zou ik de hele oplage kopen of mijn gezicht afwenden? Misschien leg ik een voor een de boodschappen op de band en sta ik stil bij die vorige oktober.